به مسائل بالا به طور طبيعى احتمال خطاى در قرائت قرآن موجود بود . خصوصا كه كلمات و حروف ، بدون نقطه و حركت بودند . شايد برخى از قرائات مذكور در صفحات قبل ناشى از همين عدم مهارت در كتابت و قرائت باشد . مثلا به ابو حنيفه و عمر بن عبد العزيز نسبت مىدهند كه مىخواندند : « انّما يخشى اللّه من عباده العلماء » - به رفع اللّه و نصب علماء « 1 » شايد اين قرائت ناشى از كم‌سوادى و عدم مهارت در قرائت و كتابت بوده باشد . اما موقعيت دينى و سياسى اين دو شخصيت مانع از نسبت دادن بىسوادى به آنها شد ؛ و لذا اين را به عنوان قرائت آنها وانمود كردند . و حتى كسانى آن‌قدر جرأت به خرج دادند كه اساسا اين نسبت را منكر شده آن را دروغ بدانند « 2 » همين احتمال دربارهء موارد زير صادق است : « بل يداه بسطان » به جاى : « مبسوطتان » « 3 » . و : « انعام ، و حرث ، حرج » به جاى : « حجر » « 4 » . و : « يوجه » به جاى « يوجهه » « 5 » . و يا قرائت : ابن عامر : و كذلك زين للمشركين قتل اولادهم شركائهم به رفع قتل نصب اولاد و جر شركاء « 6 » و يا : قرائت حسن بصرى : « ما تلوته عليكم و لا ( أدرأتكم ) به » آن را با همزه مىخواند در حالى كه از « دريت » است . و يا : « و ما تنزلت به الشياطون « 7 » » . و يا : قرائت يحيى بن وثاب ، اعمش و حمزه : « و ان تلوا ، او تعرضوا » به ضم « لام »

--> ( 1 ) النشر فى القراءات العشر ، ج 1 ، ص 16 . الاتقان ، ج 1 ، ص 76 . الجامع لاحكام القرآن ، ج 14 ، ص 344 . البرهان ، زركشى ، ج 1 ، ص 341 و التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 44 و 45 . ( 2 ) النشر ، ج 1 ، ص 16 . ( 3 ) اكذوبة تحريف القرآن ، ص 23 . به نقل از : المصاحف سجستانى ، ص 54 . ( 4 ) اكذوبة تحريف القرآن ص 27 . به نقل از : المصاحف سجستانى ، ص 92 . ( 5 ) مجمع الزوائد ، ج 7 ، ص 155 . ( 6 ) الكشاف ، ج 2 ، ص 70 تاريخ القرآن آبيارى ، ص 144 و 145 و حجة القراءات ، ص 273 . ( 7 ) التمهيد ، ج 2 ، ص 38 و 39 به نقل از : كشاف ، ج 3 ، ص 129 . و به نقل از : القراءات الشاذة ، ص 108 و البحر المحيط ، ج 7 ص 46 .